به گزارش پایگاه اطلاع رسانی دانشگاه علوم پزشکی گیلان(گیل‌وب‌دا)؛ ماجرای ریترکشن یا بازپس‌گیری نزدیک به ۲۰ مقاله پژوهشی منتسب به اعضای هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی گیلان در ماه های اخیر توجه رسانه‌ها و افکار عمومی را به خود جلب کرده است.

این مقالات که عمدتاً در مجله International Wound Journal منتشر شده‌اند، به دلایلی همچون «داوری مخدوش» و «ارجاع بیش از حد به خود» از سوی مجله لغو اعتبار شده‌اند؛ موضوعی که واکنش و بررسی فوری نهادهای ذی‌ربط را در پی داشته است.

با این حال، شواهد و اظهارات رسمی مسئولان وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی نشان می‌دهد که تخلف جدی یا عمدی از سوی نویسندگان مقالات مورد تأیید قرار نگرفته و بسیاری از اشکالات به سیاست‌های مجله مربوط می‌شود.

توضیحات صریح کمیته کشوری اخلاق در پژوهش‌ها

دکتر مجتبی پارسا، دبیر کمیته کشوری اخلاق در پژوهش‌های زیست‌پزشکی، در گفت‌وگو با خبرنگار گیل‌وب‌دا و نیز در اظهارات رسمی منتشرشده در وب‌سایت وزارت بهداشت، با دفاع از عملکرد دانشگاه علوم پزشکی گیلان، اظهار کرد که در بررسی‌های صورت‌گرفته، تخلف عمده‌ای از سوی نویسندگان گیلانی مشاهده نشده و ریترکشن‌ها عمدتاً ناشی از عملکرد نامناسب مجله و معیارهای غیرشفاف آن در ماه‌های اخیر است.

وی تأکید کرد که این مجله در اسفند و فروردین ۱۴۰۳ رفتار غیرمعمولی در پیش گرفته و حجم بالایی از مقالات منتشرشده خود را به شکل دسته‌جمعی ریترکت کرده است.

به گفته دبیر کمیته کشوری اخلاق در پژوهش‌های زیست‌پزشکی، در مارس ۲۰۲۵ از ۹۲ مقاله چاپ‌شده در این مجله، ۹۰ مورد و در فوریه از ۳۴ مقاله، ۳۱ مورد بازپس‌گیری شده‌اند.

ریترکشن؛ ابزاری برای اصلاح، نه انگ تخلف

دکتر پارسا با اشاره به اینکه ریترکشن بخشی از فرآیند اصلاح علمی در نشریات است، گفت که نباید با نگاه تخلف به موضوع نگاه کرد چرا که در اغلب موارد، پژوهشگران دچار اشتباهات غیرعمدی یا ناآشنایی با اصول اخلاق نشر می‌شوند.

وی همچنین با بیان اینکه مقالات مورد اشاره اغلب از نوع مرور نظام‌مند بودند، گفت که ارجاع به خود در مقالات علمی در صورتی که مبتنی بر سوابق پژوهشی واقعی باشد، امری معمول و قابل پذیرش است با این حال، تمرکز بیش از حد بر این نوع ارجاع ممکن است شبهاتی ایجاد کند.

اقدامات مسئولانه دانشگاه علوم پزشکی گیلان در شفاف سازی ریترکشن مقالات

شایان ذکر است که دانشگاه علوم پزشکی گیلان در پی نشر اخبار کذب مبنی بر بروز تخلف و ریترکشن مقالات، با رویکردی شفاف و مسئولانه به موضوع ورود و کمیته اخلاق دانشگاه به‌طور مستقل نسبت به آن موضع گرفت و علاوه بر آن به دعوت این دانشگاه، کمیته کشوری اخلاق نیز برای بررسی‌های میدانی و ارائه راهکار به رشت سفر و ارزیابی ها را از سر گرفت.

تأکید بر آموزش پژوهشگران و ارتقای دانش نشر علمی

دبیر کمیته اخلاق پژوهش در ادامه گفت که یکی از مهم‌ترین راهکارها برای پیشگیری از این قبیل اتفاقات، آموزش و توانمندسازی اعضای هیئت علمی در حوزه اخلاق نشر و شناخت دقیق‌تر مجلات معتبر علمی است.

وی اضافه کرد که نباید تمام مقالات پژوهشگران در یک نشریه خاص متمرکز باشد و همچنین درج نام افرادی که نقشی در پژوهش نداشته‌اند، تخلف محسوب می‌شود و از این پس باید با دقت و شفافیت بیشتری در تنظیم نویسندگان مقالات علمی برخورد شود.

پیشینه دانشگاه علوم پزشکی گیلان در حوزه پژوهش

دانشگاه علوم پزشکی گیلان در سال‌های اخیر با توسعه زیرساخت‌های پژوهشی، رشد شاخص‌های علمی، و انتشار مقالات متعدد در مجلات معتبر بین‌المللی به یکی از دانشگاه‌های پیشرو کشور در حوزه تحقیقات پزشکی تبدیل شده و وقوع این مسئله، اگرچه برای این مجموعه پژوهشی چالشی به حساب می‌آید، اما نحوه برخورد حرفه‌ای و دقیق مسئولان دانشگاه و وزارت بهداشت، نشان‌دهنده تعهد به حفظ اعتبار علمی کشور و حمایت از فعالیت‌های علمی سالم و شفاف است.

با توجه به شواهد موجود و اظهارات مسئولان، روشن است که مسئله پیش‌آمده برای دانشگاه علوم پزشکی گیلان بیش از آنکه نشانه تخلف باشد، زنگ هشداری برای تقویت آموزش پژوهشی و بازنگری در انتخاب مجلات علمی است و حمایت از پژوهشگران متعهد و ارتقای سواد علمی آنان، بهترین پاسخ به چالش‌های این‌چنینی است.